Les 1: Risico is wat overblijft als je denkt dat je overal aan gedacht hebt

In deze nieuwe blogreeks deelt CIO Hans Betlem tien lessen uit 41 jaar in de loopgraven van de financiële markten.

In afgeladen bussen en treinen waren de 44.000 fans naar het stadion gekomen voor de belangrijkste wedstrijd in de geschiedenis van hun club, Atalanta Bergamo. De Italiaanse voetbalclub uit Lombardije won die avond het Champions League-duel tegen Valencia met 4-1. De hossende en elkaar omhelzende fans hadden de avond van hun leven. Om nog maar te zwijgen over de duizenden supporters die zich thuis en in bars hadden verzameld.

^{Door AI gegenereerde afbeelding die supporters van Atalanta Bergamo weergeeft, uitsluitend ter illustratie}

Minder dan een week later meldden de autoriteiten in Bergamo de eerste gevallen van covid-19. Lombardije bleek later één van de zwaarst getroffen regio’s in Europa door de pandemie, met meer dan 16.000 sterfgevallen.

Risico is wat je niet ziet aankomen. En als je het niet ziet aankomen, ben je er niet op voorbereid en is de schade des te groter.

History doesn’t crawl; it leaps¹

De beste definitie van risico die ik ooit hoorde is: risico is wat overblijft als je denkt dat je overal aan gedacht hebt. De meest ingrijpende gebeurtenissen overvallen je als een dief in de nacht.

Geschiedenis is dan ook de studie van hoe we in het verleden totaal verrast werden. Maar de media en ‘deskundigen’ gebruiken datzelfde verleden om te voorspellen wat er in de toekomst staat te gebeuren. Zie je de ironie? En het probleem?

The Economist publiceert elk jaar in januari een prognose voor het komende jaar. In de editie van januari 2020 repte het met geen woord over covid-19.

Aan het eind van dat jaar kwamen de excuses²: “Well, we didn’t see that coming. Like almost everyone else, we were blindsided by the outbreak of covid-19… One of the pandemic’s less important side-effects was to invalidate most predictions for 2020, including our own.”

Dat is nu juist het punt. Als je claimt dat je mensen inzicht kunt geven in de toekomst, mag je de pandemie, die je niet voorspelde, niet als excuus gebruiken voor het feit dat je prognoses de mist ingingen.

Mijn eigen carrière: de ene verrassing na de andere

Ik startte mijn loopbaan in de financiële markten op 1 maart 1985. De verrassingen die ik op mijn pad tegenkwam, waren talrijk. Hier is een beknopt overzicht:

• De crash van 1987
• De val van het door Nobelprijswinnaars gerunde hedgefonds Long-Term Capital Management in 1998
• Het leeglopen van de dotcomzeepbel van 2000 tot en met 2003
• De aanslagen op de Twin Towers op 11 september 2001
• De Grote Financiële Crisis van 2008
• De Europese schuldencrisis van 2010
• De coronapandemie van 2020
• De Russische inval in Oekraïne in 2022

Al deze gebeurtenissen kwamen onverwacht. En, belangrijker nog, geen enkele crisis bereidde me voor op de volgende. Ervaring betekent niet dat je de volgende crisis kunt voorspellen.

De geschiedenis van de financiële markten helpt ons om te begrijpen hoe mensen reageerden op crises en waar ze de mist ingingen. Maar het is op geen enkele manier een routeplanner voor de toekomst. De media en ‘experts’ gaan er vaak ten onrechte van uit dat de geschiedenis van onverwachte crises niet van toepassing is op de toekomst.

Lees meer geschiedenisboeken en minder voorspellingen

Het grootste risico en het belangrijkste nieuws van de komende tien jaar zijn zaken waar niemand op dit moment over praat. Je kunt je simpelweg niet voorbereiden op iets dat je je nu nog niet kunt voorstellen. Hoe meer je denkt dat je alles al hebt bedacht, hoe groter de schok als er iets gebeurt waaraan je niet had gedacht.

Hier is een nuttige gedachte: ga ervan uit dat de wereld eens in de tien jaar op instorten staat. Zonder dat je weet wat er gebeurt, waar het gebeurt, hoe het gebeurt en wie erdoor getroffen wordt. Richt je portefeuille zo in dat je de storm kunt uitzitten. Zodat je niet in paniek raakt en je strategie op het slechtst denkbare moment overboord gooit.

De geschiedenis is het verhaal van een enorme vooruitgang die zo af en toe onderbroken wordt door onvoorzien leed.

<sup>1. Nassim Taleb
2. Ahem… how did our forecasts for 2020 pan out? The Economist, 17 nov 2020</sup>